(wspomniena Kiyomi-san ukazały się rok temu w Sakura Saku)

Widzę siebie leżącą w pokoju na łóżku. Śpię i jednocześnie patrzę na "śpiącą siebie". Widzę, że ta Kiyomi, która śpi ma jakieś koszmary, bo przewraca się z jednej strony na drugą i wygląda na to, że cierpi.
Chciałabym jej jakoś pomóc bo w sumie jesteśmy jedną osobą ale z drugiej strony: ona śpi a ja stoję nad nią. Nagle znajduję się w jej śnie. Nie wiem jak to się dzieje ale spaceruję sobie po jakimś miejscu.
Jestem sama, wokół mnie stare kamienice i wysokie palmy. Nie wiem dlaczego, ale jestem przekonana, że to Polska. Trochę mnie nudzi takie samotne spacerowanie i kiedy dostrzegam ogromny, biały budynek - wchodzę do niego bez zastanowienia.
Najpierw myślę, że może to szpital ale za chwilę dociera do mnie, że to muzeum sztuki. Od dawna marzyłam o wizycie tutaj. W środku widzę same azjatyckie twarze. Jest tu tylko jedna, gigantycznych rozmiarów hala. Ludzi jest bardzo dużo ale przestrzeń sprawia, że nikt sobie nie wchodzi na drogę.
Wszyscy mijają się swobodnie. Nikt się nie uśmiecha. Nikt się nie złości. Można to nazwać tłumem, który nie stanowi przeszkody.
Ja też wtapiam się w ten tłum, idę rozglądając się po tym ogromnym korytarzu próbując dostrzec jakiś obraz. Nagle wśród tego neutralnego tłumu zauważam dziewczynę, jest bardzo daleko ale powoli zbliża się w moją stronę.
Uświadamiam sobie, że to jestem ja! Muszę do niej (czy do mnie) zagadnąć. Idę stanowczo w jej kierunku a ona też zmierza do mnie. Widzę ją bardzo dobrze. Serce bije mi coraz mocniej, ale dlaczego? Chyba dlatego, że niezbyt często ma się okazję spotkać samego siebie.
Kiedy jest już na wyciągnięcie ręki - okazuje się, że całą twarz zakrywają jej włosy. Jestem tak rozczarowana tym faktem, że tracę głos i mijamy się w ciszy, zwyczajnie jak wszyscy inni w tej sali.

W Japonii mówi się, że każdy człowiek ma dwa sobowtóry. Spotkawszy swojego sobowtóra umieramy. Może to dobrze, że nie mogłam z nią porozmawiać...

Czasami czuję, że jestem dwiema osobami. Zmieniam się w zależności od tego jakim językiem mówię. Ta polska Kiyomi jest bardziej śmiała, otwarta i pewna siebie. Ale wystarczy tylko, żeby zaczęła mówić po japońsku - robi się cicha i zawstydza ją niemal wszystko.

Poranek

Pamiętam mój zachwyt najprostszymi rzeczami zaraz po przyjeździe do Polski. Zamieszkałam wtedy w Łodzi. Liście inaczej pachniały, jeździłam tramwajami mijając stare, odrapane kamieniczki, ponure osiedla bloków, spacerowałam zarośniętymi alejkami w parku i nie mogłam uwierzyć w to jak mało tu ludzi! Czasami wręcz się bałam. Puste ulice to widok niemal niespotykany w Tokio. Wracając do domu wieczorem czułam na plecach dreszczyk niepokoju. Kto wie, może w czasie kiedy byłam w szkole coś się stało i wszyscy inni ludzie po prostu zniknęli? Sceneria łódzkiej ulicy przypominała mi jakiś stary, dziwaczny film a nie rzeczywistość.
Kiedy przeniosłam się do Warszawy trochę mi ulżyło. Ale tylko trochę. Bo tutejsze tłumy wcale nie przypominają tych z Tokio. Tu wszyscy wchodzą jedni na drugich, przepychają się a mijając patrzą ci prosto w oczy. Trzeba mieć niezłą kondycję i dużo pewności siebie żeby w godzinach szczytu znaleźć dobre miejsce w metrze lub tramwaju. A z drugiej strony jeśli ktoś potknie się lub przewróci - natychmiast podbiega do niego kilka osób i wszyscy chcą pomagać. Czasami ludzie w Polsce są bardzo otwarci, gościnni i uprzejmi. Tylko dlatego, że jesteś cudzoziemcem zapraszają cię na herbatkę i sernik do własnego domu. Nie przeszkadza im zupełnie bariera językowa. Spodobało mi się to i do dziś uważam, że to cudowne.


Nie wiem kim teraz bardziej jestem. Polką czy Japonką. Gdybym mogła wybierać żyłabym jednocześnie i w Polsce i w Japonii. W marzeniach stworzyłabym nowy kraj, wybrałabym najlepsze cechy Polski i Japonii i połączyłabym je ze sobą. Piękno polskich gór i jezior, życzliwość i szczerość Polaków oraz sentymentalność i taktowność Japończyków. W takim kraju chciałabym mieszkać. Jednak im dłużej mieszkam w Polsce myślę częściej po polsku, postępuję „po polsku”, dostosowuję się do otoczenia.
Rozdwojenie osobowości w pewnym momencie było u mnie bardzo duże, dopiero podjęcie pracy przyczyniło się do częściowej integracji obu osobowości. Ucząc dostrzegam i doceniam piękno własnej kutury i języka. Uwielbiam pracę z dziećmi. Są takie szczere. Jednocześnie też silnie pobudzają. Oddają mi swój nadmiar energii w czasie lekcji, stąd potrzebuję po zajęciach dłuższej chwili by się uspokoić. Dzieci są całkowitym przeciwieństwem dorosłych, wśród których spotykam tzw „wampiry emocjonalne” wysysające energię, niczym krew niezbędną do życia.
Powoli przyzwyczajam się do rozmowy z ludźmi twarzą w twarz. Nie uciekam. To takie inne od zachowań Japończyków, zachowujących dystans w rozmowie.

Wieczór

Lubię zmierzch. Nie bez powodu moim ulubionym kolorem jest fiolet. Moje pierwsze wspomnienie z dzieciństwa to ogromne lotnisko w Japonii. Niebo było zachmurzone, ciemnosine... Najpiękniejszy odcień fioletu jaki kiedykolwiek widziałam. Miałam wtedy 2 lata. Uwielbiam kiedy zaczyna robić się ciemno.

Sny

Śnię po japońsku. Ale o tym co wydarzyło się w mojej polskiej rzeczywistości.


Wysłuchała Maja Mendraszek

   Japończycy, jako wielbiciele wszelkich świąt, ceremonii i matsuri, zaadaptowali także chrześcijańskie Boże Narodzenie (chociaż chrześcijan tam na lekarstwo – około 1,5% ludności japońskiej). Jest to święto bardzo komercyjne, nie mające nic wspólnego z religią, któremu daje się wyraz przede wszystkim świąteczną dekoracją i oświetleniem miast. Ktoś mógłby powiedzieć, że w takim razie nie różni się ono od Bożego Narodzenia w Polsce czy innych krajach Zachodu. Jednak różnica jest zasadnicza.

   Co roku z początkiem grudnia w polskich gazetach i na portalach internetowych pojawiają się artykuły z poradami, jak tym razem przetrwać Święta i nie przytyć 5 kilo/ nie pokłócić się z mężem, rodzicami, żoną, dziećmi, teściową/ rozwiązać odwieczny problem karpia/ nie pójść z torbami/ zaoszczędzić sobie upokorzenia związanego z kupieniem nietrafionego prezentu i tak dalej. Wielu ludzi otwarcie przyznaje, że nienawidzi Świąt. Japończykom nieobce jest to uczucie. Z tym, że wiąże się ono z czymś innym, niż u nas. Otóż dwudziesty czwarty grudnia jest inną wersją Dnia Zakochanych i koniecznie należy spędzić go na romantycznej do bólu randce. Co jednak, gdy nie ma się nikogo do pary?

   Aby uniknąć tej katastrofy, już latem rezerwuje się stolik w eleganckiej (=drogiej) restauracji, a od listopada, kiedy to miasta rozświetlają się świątecznymi iluminacjami, zaczyna się gorączkowe poszukiwania partnera do spędzenia romantycznego wieczoru. Nic bowiem gorszego, niż przymusowo spędzić ten dzień z rodziną (co raczej kłóci się z polskimi wyobrażeniami o Wigilii idealnej), albo w geście graniczącym z samobójstwem wybrać się na samotny spacer po mieście pełnym zakochanych par zajmujących każdą ławeczkę, pomnik, kamień i płytę chodnika. Dlatego uruchamia się wszystkie możliwe kontakty, wydzwaniając do osób płci przeciwnej, nawet do tych, które się widziało tylko raz i to dawno temu. Trochę przypomina to nasze poszukiwania partnera do poloneza podczas studniówki. Najbardziej zdesperowani/zdesperowane zwracają się do znajomych cudzoziemców, by doznać okrutnego rozczarowania – owi cudzoziemcy wyjeżdżają na Święta do swoich krajów, by spędzić ten czas z rodziną.

   Jeśli jednak szczęście dopisuje i ma się tego kogoś u boku, można się nastawić na przyjemny wieczór, którego zakończenie często ma miejsce w ラブホテル – hotelu na godziny przeznaczonego specjalnie dla par. Zanim to nastąpi, młodzi Japończycy i Japonki spędzają czas w restauracji, gdzie mężczyźni obdarowują kobiety kosztownymi prezentami – pierścionkami, torebkami, zegarkami. W Święta prezenty dostają też dzieci. Punktem kulminacyjnym bożonarodzeniowej randki jest romantyczny spacer po mieście i podziwianie jego świątecznej iluminacji.

   Dla cudzoziemców wychowanych w chrześcijańskiej tradycji Boże Narodzenie w Japonii nie kojarzy się raczej z czymś przyjemnym. I to nie tylko dlatego, że jest odarte z jakiejkolwiek duchowości i nie jest świętem rodzinnym. Także dlatego, że Święta są w Japonii normalnym dniem pracy. Dniem wolnym jest za to dwudziesty trzeci grudnia, dzień urodzin cesarza Akihito (jap. 明仁). Boże Narodzenie jest tylko przygrywką do Nowego Roku, które jest świętem typowo rodzinnym, z prezentami, odwiedzaniem świątyni i – świątecznym jedzeniem. W Boże Narodzenie można się nacieszyć jedynie クリスマスケーキ, świątecznym ciastem, którego zdobycie okupione jest taką walką z tłumem innych kupujących, jak u nas w przypadku kupna karpia.

Katarzyna Zielińska

ドラマ

Gdy nie ma się na nic ochoty, nawet na japoński (zgroza!;), najlepiej pooglądać sobie jakąś doramę. W ten sposób można gapić się w ekran nawet kilka godzin bez wyrzutów sumienia, że marnuje się czas: przecież uczymy się japońskiego. Ja ostatnio w ramach takiej „nauki” cały weekend spędziłam z dwiema doramami, w których występuje aktorka Nakama Yukie.

     Co jakiś  czas, gdy zabraknie motywacji do nauki, ale mimo to nie chcę dać  za wygraną, klikam na stronę www.mysoju.com. Można tam znaleźć filmy i doramy (pojęcie wywodzi się od television drama i oznacza około 11-odcinkowy serial telewizyjny) japońskie, koreańskie i chińskie. Seriale –

romantyczne, detektywistyczne, sensacyjne lub obyczajowe – są mocno uzależniające, stąd też nazwa strony (soju to tradycyjny wysokoprocentowy alkohol koreański). Są też bardzo pomocne, jeśli chcemy osłuchać się z językiem, uczynić go sobie bliższym, szczególnie jego potoczną odmianę. Już po obejrzeniu jednej serii stwierdzimy, że utrwaliły nam się w głowie różne zwroty i konstrukcje gramatyczne, których nauka na „sucho” nie przyniosła efektów. Jest to też sposób, by podpatrzeć (choć trzeba się liczyć z przerysowaniem, tak jak nie należy wierzyć w sielski świat polskich tasiemców) codzienne życie Japończyków: ubrania, potrawy, rytuały zachowań, wystrój wnętrz, charakterystyczne miejsca na mapie Tokio i innych japońskich miast.

      Mnóstwo jest doram opowiadających o życiu nastolatków (jak kultowe Hana yori dango) czy miłości (np. First love), niezwykłą popularnością cieszył się też serial oparty na książce zmarłej kilkanaście lat temu dziewczyny dotkniętej nieuleczalną chorobą (One litre of tears) czy poruszający problem przemocy domowej i tożsamości płciowej (Last friends). Tematów jest naprawdę wiele, w tym tak egzotyczne jak życie na farmie na Hokkaido.

      Dwie ostatnio przeze mnie obejrzane doramy łączy aktorka Nakama Yukie. W Tokyo Wankei gra ona przedstawicielkę pogardzanej mniejszości koreańskiej w Japonii – zjawiska mało znanego osobom zafascynowanych tym krajem, a symptomatycznego dla stosunku Japończyków wobec inności i cudzoziemców. Mika nie różni się niczym od osób ze swojego otoczenia. Od urodzenia mieszka w Japonii, mówi po japońsku, ma zainteresowania te same co jej rówieśnicy, robi karierę. Jednak nie ma praw wyborczych, stale musi mieć przy sobie paszport, a wracając do Japonii z zagranicznej wycieczki musi na lotnisku ustawić się w kolejce dla cudzoziemców. Te upokorzenia prowadzą ją i jej rodzinę do zamknięcia się w trochę sztucznej koreańskiej tożsamości, do której japońskie społeczeństwo nie ma wstępu. Zatem gdy na horyzoncie pojawia się przystojny Japończyk, konflikt jest gotowy: rozterkom, kłótniom, intrygom, rozstaniom i powrotom nie ma końca.

      Z kolei w komediowym I’ve been married to hell Nakama wciela się w młodą żonę mężczyzny pochodzącego z rodziny z „tradycjami”. Świeżo poślubieni małżonkowie jadą z wizytą zapoznawczą do teściów, a tam same przygody: rytuały, starodawne zwyczaje, każdy gest obciążony jakąś symboliką, świętowanie każdej możliwej okazji. Biedna Kimiko, na co dzień nowoczesna dziennikarka mieszkająca w modnej dzielnicy Tokio Odaibie, po najeżonym tradycjami świecie teściów porusza się jak słoń w składzie porcelany, ściągając na siebie gniew rodziny męża i konflikty z teściową. Ta ostatnia jest jednak kobietą o złotym sercu, dzięki czemu serial pełen jest ciepła i pogody. Bardziej zaawansowanym adeptom języka serial na pewno pomoże utrwalić sobie keigo – honoryfikatywną odmianę języka japońskiego, jakim na co dzień posługuje się wykwintna teściowa.

Autor: Katarzyna Zielińska